Hybride warmtepomp (lucht-water warmtepomp bij cv-ketel)

Beschrijving

Wat is een hybride warmtepomp?

Bij een hybride warmtepompsysteem wordt meestal een lucht-water-warmtepomp naast een (bestaande) gasketel geïnstalleerd. De warmtepomp levert de basislast voor ruimteverwarming, en soms warm tapwater, en de gasketel springt bij als de warmtevraag groot is of de warmtepomp onder ongunstige condities moet opereren. Installatie van zo’n warmtepomp is eenvoudig en vereist een minimum aan aanpassingen. Er komt een binnen-unit bij de cv-ketel (de warmtepomp) en buiten (meestal op het dak) een buitenunit die de warmte uit de lucht haalt.

Flinke CO₂-reductie met hybride warmtepomp

Het is een relatief eenvoudige maatregel om het gasverbruik van de bestaande bouw vergaand te verlagen. De CO₂-uitstoot (directe en indirecte uitstoot) voor verwarming daalt 15 tot 20%. Als groene stroom wordt gebruikt, is de CO₂-reductie veel groter. De gecombineerde installatie heeft lagere energiekosten dan een gasketel. De aanschafkosten zijn hoger, maar verdienen zich ruim binnen de levensduur terug.

Waarom hybride warmtepomp i.p.v. all electric warmtepomp?

Zo wordt geprofiteerd van de voordelen van de warmtepomp en worden de nadelen van de warmtepomp ondervangen door de cv-ketel. Een lucht-water-warmtepomp is efficiënt als de temperatuur van het cv-water niet al te hoog is (tot 55°C) en de buitenlucht relatief warm is (boven circa 5°C). De warmtepomp die hier in een matig tot goed geïsoleerd gebouw voor nodig is heeft een relatief laag vermogen: 25 tot 30% van de cv-ketel. Een warmtepomp is duurder in aanschaf dan een gasketel van hetzelfde thermische vermogen. Bij een hybride warmtepompsysteem kan dus een kleine en, relatief, goedkope warmtepomp efficiënt verwarmen bij warmere dagen, terwijl de (goedkope) cv-ketel (met een hoog vermogen) op koude dagen de verwarmingsvraag aanvult of overneemt.

Kan een hybride warmtepomp ook koelen? Meestal niet

Hoewel moderne warmtepompen kunnen koelen, is in bestaande bouw de (bijgeplaatste) warmtepomp zelden te gebruiken voor koeling. Meestal is het aanwezige warmte-afgiftesysteem niet geschikt om koude af te geven. De aanvoertemperatuur kan niet te laag worden in verband met condensvorming: de te behalen koelcapaciteit is daardoor zeer gering. Er bestaan wel radiatoren/convectoren die ook kunnen koelen, zo ook vloerverwarming die daarvoor geschikt is, maar condensatie op de leidingen blijft dan een (onoplosbaar) probleem.

Terminologie: hybride warmtepomp of bivalent systeem?

De term hybride warmtepomp wordt vaak specifiek gebruikt voor een lucht-water warmtepomp die aan een bestaand gasgestookt verwarmingssysteem wordt toegevoegd. De term bivalent past ook bij gebruik van andere bronnen (bodemlus, grondbron, zonnecollector, PVT-paneel, oppervlaktewater) en hogere vermogens.

In opkomst is een cv-ketel gecombineerd met een water-water-warmtepomp met zonnecollector of PVT-panelen. Voordelen zijn dat geen buitenunit nodig is (waardoor de installatie stiller is) en een iets hoger rendement. Nadeel zijn de flink hogere investeringskosten.

Deze maatregel gaat alleen over de lucht-water-warmtepomp bij de cv-ketel.

_{Toelichting afbeelding: De warmtepomp kan de warmte uit verschillende bronnen onttrekken.}

Toepasbaarheid

Hybride warmtepomp in utiliteitsbouw en bedrijfspanden

Hybride warmtepompsystemen zijn mogelijk in diverse gebouwen: van kleine bedrijven (vergelijkbaar aan woningen) tot kantoren en zorggebouwen. De installatie heeft een aantal technische randvoorwaarden. Zo moet het pand voldoende geïsoleerd zijn, moet er een voldoende zware elektriciteitsaansluiting zijn (of aangebracht worden) en moet er rekening gehouden worden met het geluid dat de warmtepomp produceert.

Hybride warmtepomp soms verplicht

Sinds 2023 is het bijplaatsen van elektrische warmtepomp naast de bestaande verwarmingsketel (op een zelfstandig moment!) een erkende maatregel. De huidige situatie moet aan meerdere eisen voldoen, en er zijn ook meerdere technische randvoorwaarden. Lees verder onderaan deze maatregel.

Warmtepomp bijplaatsen op een natuurlijk of zelfstandig moment?

Overweeg bij een nieuwe cv-ketel altijd een warmtepomp bij te plaatsen.

Een warmtepomp kan ook geplaatst worden bij bestaande gasketels. Onderzoek dit als de cv-ketel over vijf of meer jaar vervangen wordt. Plaats een warmtepomp bij als de resterende levensduur van de cv-ketel langer is dan de terugverdientijd van de warmtepomp.

Welke gebouweisen (thermische schil en afgiftesysteem) voor hybride warmtepomp?

Een hybride warmtepompsysteem is interessant voor bestaande gebouwen waar gasloos verwarmen nu niet haalbaar is. Nieuwbouw kan beter meteen aardgasloos ontwikkeld worden. Bij een hybride systeem zijn de eisen aan isolatie en afgiftesysteem minder streng dan bij inzet van alleen een warmtepomp. Wel wordt het aandeel van de warmtepomp in de totale warmteproductie kleiner bij slechtere isolatie en slechter afgiftesysteem. Met na-isolatie en lage temperatuurverwarming kunnen de afgiftetemperaturen worden verlaagd, waardoor de warmtepomp effectiever kan worden ingezet.

Vraag een energie-adviseur, installateur of installatieadviseur een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren. Dan wordt naar de bouwkundige staat gekeken, maar ook naar de stooklijn en vermogensvraag van de ketels.

Welke eisen voor elektrisch aansluitvermogen bij plaatsen hybride warmtepomp?

Warmtepompen gebruiken aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit. Het kan zijn dat de aansluiting in het pand verzwaard moet worden. De netbeheerder moet dat voor u doen. Hier kunnen kosten aan zijn verbonden, zowel voor de eenmalige verzwaring als voor een hoger vastrechttarief.

Geluid van een hybride warmtepomp

Warmtepompen produceren meer geluid dan cv-ketels, waardoor extra aandacht nodig is om geluidsoverlast te voorkomen. Zeker bij warmtepompen die warmte uit lucht halen: niet alleen voor de bewoners maar ook voor de omgeving. Besteed daarom aandacht aan de selectie van een stille warmtepomp en de keuze van een geschikte plaats van de buitenunit.

_{Bron foto: Kijk! Duurzaam! bij De Hoogstraat in opdracht van Expertisecentrum Verduurzaming Zorg .}

Milieuaspecten: hybride warmtepomp

Wat verbruikt een hybride warmtepomp? Minder gas, meer elektriciteit

Een veelgebruikte vuistregel is dat een lucht-water-warmtepomp van 25% van het vermogen van de cv-ketel het gasverbruik voor verwarming met 70% vermindert. Deze warmtepomp functioneert naar verwachting met een seizoensgemiddelde COP (SCOP) van 3,5. Voor iedere m³ aardgas minder is ongeveer 2,5 kWh elektriciteit extra nodig.

De CO₂-reductie is gemiddeld 15 tot 20% ten opzichte van een opzichzelfstaande aardgasgestookte cv-combiketel. Als er weinig warm tapwaterverbruik is, is de CO₂-reductie groter. Zo ook als groene stroom wordt gebruikt. Een gasaansluiting blijft noodzakelijk.

CO₂-reductie van een hybride warmtepomp

Als de COP van de warmtepomp groter is dan 2,8, is de hoeveelheid CO₂ die vrijkomt bij de elektriciteitsproductie lager dan de hoeveelheid CO₂ die een gasketel zou uitstoten. Een moderne warmtepomp haalt zo’n COP het grootste deel van het jaar, maar als de bron koud is en de warmtevraag groot, kan de COP lager zijn. Zorg dat de warmtepomp dan uitschakelt! Toelichting berekening COP: aardgas 1,88 kg CO₂ / m³, grijze elektriciteit 0,556 kg CO₂ / kWh (beide 2021, bron www.CO2emissiefactoren.nl) en 1 m³ aardgas levert 34 MJ warmte.

Koudemiddelen en hybride warmtepomp

Een warmtepomp bevat, net zoals een koelkast of airconditioning, koudemiddel. Door lekkage kan het koudemiddel in de atmosfeer terechtkomen. Koudemiddelen dragen bij aan het broeikaseffect. Schaf daarom een warmtepomp aan met koudemiddel met een lage global warming potential (GWP). Vraag dit na bij de leverancier.

Financiële aspecten hybride warmtepomp

Wat kost een hybride warmtepomp?

Verwarmen met een hybride warmtepomp is vrijwel altijd kan goedkoper dan verwarmen met een gasketel. De business case is afhankelijk van de energietarieven van de organisatie, met name van de prijs van de ‘extra kWh’s’.

De aanschaf- en installatiekosten voor een hybride installatie zijn substantieel hoger dan voor een gasketel. Kosten liggen tussen rond € 1.250 per kW thermisch vermogen. Een warmtepomp bijplaatsen is het meest rendabel als een organisaties grootverbruik elektriciteit én kleinverbruik gas is. Daar zijn terugverdientijden zelfs rondom vijf jaar! Bij andere organisaties ligt de terugverdientijd tussen vijf en tien jaar.

ISDE subsidie voor hybride warmtepomp

Hybride warmtepompen komen, onder voorwaarden, in aanmerking voor Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE). De hoogte van het subsidiebedrag is afhankelijk van het soort apparaat en de energieprestatie. Zie voor meer informatie ISDE warmtepompen bij RVO. Je komt niet in aanmerking voor ISDE als je voor dit apparaat ook EIA gebruikt.

EIA voor hybride warmtepomp

Warmtepompen in bestaande bedrijfsgebouwen staan op de Energielijst (2026, code 211103) en komen daarom, onder voorwaarden, in aanmerking voor Energie Investerings Aftrek (EIA). Dit betekent dat je een extra bedrag ter grootte van 40% (2026) van het investeringsbedrag ten laste mag brengen van de winst. Zie voor meer informatie www.rvo.nl/eia.

Aanvullende informatie

Erkende maatregel voor energiebesparing

De Omgevingswet schrijft voor dat locaties die aan bepaalde voorwaarden voldoen verplicht zijn rendabele energiebesparende maatregelen (met een terugverdientijd van 5 jaar of minder) uit te voeren. Deze maatregel is (onder voorwaarden) rendabel ofwel erkend. Lees meer in de maatregel Voldoe aan (erkende) maatregelen uit Omgevingswet. Op de website van RVO downloadt je de volledige Erkende maatregelenlijst met de technische en economische randvoorwaarden.

Energiezuinige technieken moeten goed beheerd worden om te besparen wat mogelijk is. Zo moeten installaties goed ingeregeld, beheerd en onderhouden worden. Dit heet doelmatig beheer en onderhoud (DBO). Daarom heeft de overheid in iedere erkende energiemaatregel aangegeven welke DBO-actie nodig is om de maatregel optimaal te laten functioneren. Beoordeel jaarlijks of de techniek nog goed functioneert. Lees meer in maatregel Jaarlijks doelmatig beheer en onderhoud van (erkende) energiemaatregelen.

Zorg voor heldere instructies over het gewenste gedrag (gebruik van ventilatie en verwarming)

Een warmtepomp is een traag systeem (omdat het werkt met lage temperatuurverwarming) t.o.v. een cv-ketel. Het duurt daardoor langer voordat een ruimte weer op de juiste temperatuur is, nadat deze is afgekoeld. Om comfortabel te kunnen verwarmen met een warmtepomp is (meestal) een verandering in het gedrag van de gebruikers van het gebouw nodig.

Hieronder twee voorbeelden. Hierbij zijn ook de redenen en voorwaarden aangegeven, zodat de gebouwgebruikers begrijpen waarom ze hun gedrag moeten aanpassen en dat dit voor hen geen nadelige consequenties heeft.

• Zet de verwarming niet lager in de nacht en/of bij afwezigheid (of maar 1 of 2 graden). Door de lage temperatuurverwarming van de warmtepomp kost verder afkoelen en weer opwarmen juist extra energie en dus energiekosten. Daarnaast duurt het langer om de ruimte op de juiste temperatuur te krijgen.
• Zet – in het stookseizoen – geen ramen en deuren open voor ventilatie. Er wordt voldoende geventileerd door het ventilatiesysteem. Het ventilatiesysteem heeft warmteterugwinning, er gaat daar geen warmte onnodig verloren.

Bron: TNO voor Expertisecentrum Verduurzaming Zorg (2021), Stichting Stimular, , Erkende Maatregelenljst 2023 en Informatiebank