Sinds 1 januari 2016 is het in Nederland verboden om gratis plastic draagtassen mee te geven in de winkel. Dit verbod komt voort uit de Europese Single Use Plastics (SUP) richtlijn om zwerfafval op straat en in de zee tegen te gaan en verspilling van grondstoffen te voorkomen. Effectief voor het tegengaan van plastic in de natuur, maar niet perse milieuvriendelijker. Ook papieren en katoenen alternatieven hebben immers hun eigen milieu-impact. Ik licht dit toe in mijn blog.
Verbod op plastic tasjes werkt: minder gebruik en breed draagvlak
Vóór het verbod werden er nog zo’n 170 plastic tasjes per jaar per persoon uitgegeven, daarna waren dat er ongeveer 35. Het verbod op plastic tasjes heeft een breed draagvlak bij het publiek. Uit een vragenlijst uit 2020 bleek dat zo’n 85 procent van de ondervraagden het niet erg vond geen gratis plastic tasje meer mee te krijgen van de verkoper. 94 procent gaf aan zelf een tas mee te nemen naar de supermarkt. Ter vergelijking: uit een vragenlijst uit 2024 bleek dat het merendeel van de ondervraagden niet geneigd is om een eigen herbruikbare beker mee te nemen bij autoritten en treinreizen.
Minder plastic tasjes in zwerfafval
Na het verbod stapten consumenten massaal over op herbruikbare tassen. En dit werkte: in 2018 lag het aandeel plastic tasjes in het zwerfafval zo’n 60 procent lager dan in 2025. Dit is belangrijk, want plastic tasjes breken niet af in het milieu maar vallen uiteen in microplastics. Maar, als we naar de milieu-impact gaan kijken, blijkt dat het plastic tasje het beter doet dan papieren of katoenen alternatieven bij eenmalig gebruik. Hoe zit dat precies?
Papieren en katoenen tasjes: aantal keer hergebruiken is doorslaggevend
Productie papieren tasjes grote milieu-impact
Papieren tassen hebben vooral in de productiefase een grote milieu-impact, vanwege de benodigde hoeveelheden water en het effect op biodiversiteit in zoetwater. Om deze effecten te compenseren moet een papieren tas veel vaker dan één keer gebruikt worden om milieuvriendelijker te zijn dan een plastic tasje. Papier scheurt eerder, dus is dit minder goed haalbaar maar aan de andere kant belanden papieren tasjes vermoedelijk minder vaak in het zwerfafval omdat ze zwaarder zijn. Als ze wel in het milieu belanden zouden ze na verloop van tijd af kunnen breken.
Verbouwing katoen hoge milieubelasting
Katoenen tassen moeten nog veel vaker dan papieren tassen hergebruikt worden om milieuvriendelijker te zijn dan plastic tasjes. Dit komt vooral door het effect wat de verbouwing van katoen heeft op de aantasting van de ozonlaag. Ook katoen breekt uiteindelijk wel weer af in het milieu, dit duurt alleen een stuk langer dan bij papier. Bovendien hebben we er heel veel van. Ze worden vaak gratis meegegeven als promotiemateriaal, wat niet bijdraagt aan de duurzaamheid. Aan de andere kant zijn katoenen tasjes makkelijker te hergebruiken dan papier, omdat ze minder snel kapot gaan en gewassen kunnen worden. Ook belanden ze niet zo snel in het zwerfafval door het zwaardere gewicht en omdat ze over het algemeen als waardevol en herbruikbaar worden gezien.
Qua milieu-impact lijkt het plastic tasje op de single-use plastic koffiebeker die sinds 1 januari 2024 bij consumptie op locatie verboden is: het is heel zichtbaar, maar de focus moet op de inhoud liggen. Om plastic de minst aantrekkelijke optie qua milieuvriendelijkheid te maken is het belangrijk om herbruikbare alternatieven van papier en katoen voldoende vaak te hergebruiken. Dit om de milieu-impact van de productie ervan te compenseren.
Plastic afval blijft stijgen: meer actie nodig dan alleen het plastic draagtassenverbod
Ondanks dat het aantal plastic tasjes is afgenomen sinds het plastic tasjesverbod, neemt de totale hoeveelheid single-use plastics alleen maar toe. Zo steeg de totale hoeveelheid plastic afval tussen 2006 en 2020 met zo’n 25%, ondanks aangescherpte wetgeving. Volgens de OESO-cijfers blijft het gebruik van plastic toenemen in de toekomst, met name het plastic dat in het milieu bij Eurazië terechtkomt. Het is daarom belangrijk om in te blijven zetten op het reduceren van (wegwerp) plastic. Niet alleen van plastic tasjes, maar ook van al dat andere eenmalige plastic. En herbruikbare alternatieven? Die moeten ook echt meerdere keren gebruikt worden.
Over mij
Tijdens mijn studie heb ik een passie ontwikkeld voor duurzaamheid met de focus op circulariteit. Bij Stimular help ik bedrijven, bedrijventerreinen en zorgorganisaties bij het vertalen van duurzaamheid naar praktische instrumenten en werkwijzen. Zo werken we allemaal samen om het doel van een volledig circulaire economie in 2050 te halen.
