Waterrotonde op bedrijven­terreinen

Water wordt steeds vaker een knelpunt op bedrijventerreinen: hevige buien zorgen voor wateroverlast, terwijl op andere momenten juist watertekort optreedt. Met een waterrotonde worden beide problemen opgelost.

Bekijk ons stappenplan voor het opzetten van een waterrotonde op een bedrijventerrein.

Wat is een waterrotonde?

Een waterrotonde is een circulair watermanagementsysteem, waarmee de waterkringloop op een bedrijventerrein wordt gesloten. Bij een waterrotonde wordt hemelwater opgeslagen en wisselen bedrijven water met elkaar uit, zodat zo min mogelijk water wordt verspild. Water stroomt niet weg, maar circuleert tussen functies die verschillende waterkwaliteiten nodig hebben, waar nodig met tussentijdse zuivering. Zo helpt de waterrotonde watertekort en wateroverlast voorkomen.

Een waterrotonde is vooral zinvol op bedrijventerreinen met meerdere bedrijven die afhankelijk zijn van water voor hun productieproces, zoals voedsel- en drankproductie, grootschalige horeca en hotels, papierindustrie, wasstraten en textielreiniging.

Voordelen van een waterrotonde op bedrijventerreinen

Een waterrotonde heeft de volgende voordelen:

• Opvang van hemelwater, waardoor kans op wateroverlast afneemt
• Ook bij droogte nog water beschikbaar
• Mogelijkheid om meer water te gebruiken, ook als geen grotere aansluiting mogelijk is in het gebied (mits met zuivering aan de minimale kwaliteitseisen wordt voldaan die voor de gewenste toepassing gelden)
• Minder lozing op riool of oppervlaktewater
• Lagere kosten voor waterinkoop en -afvoer
• Lagere kosten door gedeelde infrastructuur (niet iedere ondernemer een eigen zuivering)

Een nadeel is dat de processen vaak extra energieverbruik vragen, wat in gebieden met transportschaarste een knelpunt kan vormen. Andere nadelen zijn de hoge investeringen en dat mogelijk flinke ingrepen in infrastructuur nodig zijn, waardoor het bedrijventerrein tijdelijk slechter bereikbaar is.

Stappenplan waterrotonde op bedrijventerrein

De volgende stappen zijn nodig om een waterrotonde op een bedrijventerrein op te zetten.

1. Breng stakeholders samen
2. Verzamel data en stel waterbalans op
3. Schets scenario’s voor waterrotonde
4. Onderzoek haalbaarheid en ontwerp waterrotonde
5. Bereid uitvoering voor

1. Breng stakeholders samen  

Een waterrotonde vereist samenwerking tussen bedrijven en met andere stakeholders. Het is daarom essentieel dat op het bedrijventerrein een organisatievorm aanwezig is. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een BIZ of Ondernemersfonds. Is dit er nog niet? Bekijk dan Samenwerking organiseren op bedrijventerrein.

Naast bedrijven met hoog waterverbruik is van belang om ook andere stakeholders in een vroeg stadium te betrekken. Denk hierbij aan het drinkwaterbedrijf, waterschap, gemeente, provincie, kennispartners en agrariërs in de omgeving. Plan een startoverleg met de stakeholders. Stem af welke knelpunten bekend zijn en wat het doel is om een waterrotonde op te zetten. Gaat het vooral om wateroverlast voorkomen, leveringszekerheid of kostenbesparing? Zo gaan de stakeholders met hetzelfde doel de volgende fasen in.

2. Verzamel data en stel waterbalans op

Breng van alle potentiële deelnemers het watergebruik in beeld:

• Inkoopvolumes (drinkwater, industriewater, grondwater, oppervlaktewater)
• Indicatie hoe stromen verdeeld zijn over sanitair, koeling, reiniging en proces
• Volumes waterafvoer (RWZI, lozingen op oppervlaktewater)
• Kwaliteit van inkomende en uitgaande waterstromen (chemische samenstelling, temperatuur, vervuilingsgraad)
• Fluctuaties in tijd (seizoen, dagpieken, procesvariaties)

Stel met deze gegevens per bedrijf een waterbalans op. De individuele waterbalansen vormen de basis van een gezamenlijke waterbalans.

3. Schets scenario’s voor waterrotonde

Vanuit de gezamenlijke waterbalans worden verbeterkansen in kaart gebracht. Hierbij worden onder andere de volgende vragen onderzocht:

• Welke kansen liggen er voor de bedrijven om het eigen waterverbruik te verminderen?
• Welke reststromen van water of zijn direct bruikbaar voor andere bedrijven (op basis van temperatuur, kwaliteit, volume)?
• Welke bedrijven zouden lagere kwaliteit water kunnen gebruiken i.p.v. drinkwater?
• Waar is zuivering van water nodig om het geschikt te maken voor gebruik binnen het eigen bedrijf of bij een ander bedrijf op het terrein?

Op basis van de verbeterkansen worden scenario’s geschetst voor optimale benutting van water. Bepaal met de stakeholders welk scenario verder wordt uitgewerkt.

4. Onderzoek haalbaarheid en ontwerp waterrotonde

Het gekozen scenario wordt nader onderzocht en omgezet in een ontwerp voor de waterrotonde. Onderdelen van het onderzoek zijn onder andere:

• Welke bedrijven gaan water uitwisselen
• Hoe ziet het distributiesysteem voor het delen van water tussen deze bedrijven eruit (technisch)
• Welke (drink/proces)waternormen gelden en hoe wordt daar aan voldaan
• Hoe wordt zuivering ingezet (centraal of decentraal)
• Welke zuiveringstechnieken worden ingezet
• Hoe wordt veiligheid geborgd (hygiëne, legionella, chemie)
• Wat worden de locaties voor installaties (voor opslag, zuivering e.d)
• Hoe ziet de ondergrondse infrastructuur eruit

5. Bereid uitvoering voor

In deze fase worden de details verder uitgewerkt, waaronder:

• Project engineeren op details (exacte tracés, installaties, automatisering processen)
• Opzetten van een organisatiemodel voor de waterrotonde (coöperatie, publiek-private samenwerking, commerciële exploitant)
• Financiële afspraken maken (investering in infrastructuur, onderhoudskosten, tariefstructuur, risicoverdeling, subsidies aanvragen).
• Juridische afspraken vastleggen (contracten tussen deelnemers, vergunningen regelen)
• Afspraken maken over monitoring, evaluatie en publiciteit

Hulpmiddelen voor waterrotonde  

• Vewin publiceerde in 2022 een kaart waarop zichtbaar is welke gebieden nu al watertekort hebben en waar voor of na 2030 problemen gaan ontstaan. De kaart laat de problemen per regio zien. Tauw werkt aan een tool om dit inzicht op bedrijventerreinniveau te bieden.
• Klimaatschadeschatter – kies categorie Wateroverlast hiermee zie je de geschatte schade per inwoner van een gemeente voor de periode 2018-2050. Gebaseerd op schade aan onder andere panden, voertuigen, wegen, elektriciteitskasten.
• Klimaateffectatlas:
  Kies categorie Waterkwaliteit – kansen voor klimaatadaptatie – kansen voor klimaatbuffers ter inspiratie voor plan- en beleidsmakers. Beleidsmakers kunnen met de kaart kansen zien om nature based solutions (nog meer) toe te passen in waterbeheer-, klimaat- en andere opgaven.
  Kies categorie Wateroverlast – Waterdiepte bij hevige bui | 140 mm/2uur om de risicogebieden op bedrijventerreinen in kaart te brengen. Hiermee zie je waar water ophoopt tijdens een hevige bui wat daarmee pleit voor een oplossing om hier regenwater op te slaan.