De wereld verandert snel. Internationale spanningen beïnvloeden handelsroutes, energieprijzen en de beschikbaarheid van grondstoffen. Ook in Nederland merken bedrijven de gevolgen: een vol elektriciteitsnet, toenemende waterschaarste en extremer weer vragen om nieuwe keuzes. Juist in die uitdagingen ligt een kans om vooruit te kijken. Stefan Romijn, adviseur bij Stimular, legt uit hoe ondernemers zelf de regie kunnen nemen. Door te verduurzamen maken zij hun bedrijf weerbaarder: minder afhankelijk van externe omstandigheden, beter voorbereid op verandering en sterker voor de toekomst.
Grip op grondstoffen en leveranciers
Diverse grondstoffen zoals koper of lithium vullen zichzelf niet (snel) aan en raken daardoor uitgeput. Wat overblijft is vaak lastiger winbaar en daarmee duurder. Zelfs hernieuwbare grondstoffen kunnen schaars worden, zoals landbouwproducten wanneer er onvoldoende bestuiving is door insecten.
Ook de beschikbaarheid van grondstoffen kan plots een knelpunt vormen, bijvoorbeeld door internationale conflicten, natuurrampen, virusuitbraken en slechte oogsten. Dit soort gebeurtenissen verstoort aanvoerketens, waardoor fossiele brandstoffen, metalen, bouwmaterialen of landbouwgrondstoffen schaars raken.
Deze ontwikkelingen raken ondernemers direct: belangrijke grondstoffen zijn moeilijk of zelfs helemaal niet meer leverbaar. En als ze nog beschikbaar zijn, dan stijgen de prijzen, zoals we de afgelopen jaren bij de energieprijzen hebben gezien.
Ook aan de andere kant van de keten voelden ondernemers de gevolgen: de afgelopen jaren schoot de verwerkingscapaciteit voor afval soms tekort. Hierdoor konden bedrijven hun afvalstromen niet meer kwijt. Wie veel afval produceert, moest het dan op eigen terrein opslaan of hoge kosten maken om er vanaf te komen.
Continuïteit van productieproces
Levering van energie komt ook in gevaar door transportschaarste op het elektriciteitsnet. Bij een tekort aan energie komen productieprocessen gedeeltelijk of zelfs volledig stil te liggen. In steeds meer regio’s ontstaat bovendien waterschaarste: bedrijven die voor hun productie afhankelijk zijn van water lopen het risico dat de productie stilvalt.
Ook de toenemende hitte vormt een risico voor productie. Bij te hoge temperaturen in het pand kan apparatuur uitvallen, waarmee productie stil komt te liggen. Daarnaast kan hitte ook onwerkbare situaties voor medewerkers veroorzaken, gaat ze ten koste van de productiviteit en verhoogt ze het ziekteverzuim. Hierdoor komt het steeds vaker voor dat bedrijven op de heetste dagen van het jaar dicht moeten blijven.
Transport en toegankelijkheid
Netcongestie belemmert ondernemers om het wagenpark te elektrificeren. Hierdoor kunnen zij straks niet meer in de milieuzones in steden terecht, en komt de aan- en aflevering van grondstoffen en producten stil te liggen.
Door klimaatverandering verandert bovendien het weer, en dat kan logistiek voor uitdagingen zorgen. Na extreem weer staan parkeerplaatsen of wegen soms onder water, of raken ze geblokkeerd door omgevallen bomen, waardoor het bedrijf tijdelijk niet bereikbaar is. Medewerkers kunnen dan niet op het werk komen, toeleveranciers kunnen hun materialen niet afleveren en producten kunnen niet worden verzonden.
Schade aan vastgoed, grondstoffen en producten
Extreem weer veroorzaakt schade. Als bij enorme buien het water niet meer afgevoerd kan worden, ontstaat het risico dat water de bedrijfspanden instroomt of dat er lekkages ontstaan. Hierdoor raken vastgoed, grondstoffen en producten beschadigd of zelfs onbruikbaar. Ook oververhitting veroorzaakt schade aan machines en producten, en stroomuitval op het net heeft negatieve gevolgen voor de levensduur van machines.
Oplossingen voor meer weerbaarheid
Gelukkig zijn er oplossingen waarmee ondernemers hun bedrijf weerbaarder kunnen maken tegen de risico’s. Ze liggen op het vlak van slim omgaan met energie, circulair omgaan met grondstoffen en het groen en klimaatbestendig inrichten van bedrijventerreinen. De volgende tabel geeft een overzicht van mogelijke maatregelen en welke risico’s daarmee worden beperkt.
| Grondstoffen (niet hernieuwbaar) | Grondstoffen (hernieuwbaar) | Continuïteit borgen | Transport en toegankelijkheid | Schade aan vastgoed, machines, producten | |
|---|---|---|---|---|---|
| Energie besparen, door isoleren, zuinige apparatuur, efficiënt productieproces | x | x | x | ||
| Wit dak | x | x | |||
| Energie opwekken voor eigen gebruik (inclusief slim energiemanagement en opslag) | x | x | x | ||
| Lokale energie uitwisseling | x | x | x | ||
| Nieuwe mobiliteitsconcepten | x | x | x | ||
| Bidirectioneel laden | x | x | x | ||
| Circulaire businessmodellen | x | x | |||
| Afval voorkomen | x | x | |||
| Groen dak | x | x | x | x | |
| Groene gevel | x | x | x | ||
| Verharding vervangen door groen | x | x | x | x | |
| Bomen planten | x | x | x | ||
| Water besparen en alternatieve bronnen gebruiken | x | x | |||
| Samenwerken op het bedrijventerrein | x | x | x | x | x |
| Inkoop spreiden en grotendeels binnen de regio | x | x |
Samen weerbaar
Verduurzaming is een investering in stabiliteit. Het maakt bedrijven minder afhankelijk, flexibeler en beter voorbereid op grote onverwachte verstoringen. In een tijd waarin zekerheid schaars is, wordt dat misschien wel de belangrijkste concurrentiefactor. Zo helpen bedrijven die verduurzamen ook om de wereld een stukje beter achter te laten voor volgende generaties.
Ondernemers kunnen zelf de regie pakken om weerbaar te worden. Nog beter is om dit samen te doen: met andere ondernemers op het bedrijventerrein, bijvoorbeeld door het delen van energie en grondstoffen. Of door samen met de gemeente te werken aan een openbare ruimte met voldoende koelend groen en waterberging. Maar ook door goede samenwerking met partners in de hele keten, van toeleveranciers tot aan klanten. Want als elke schakel in de keten weerbaarder wordt, profiteert iedereen daarvan.
Over mij
Ik werk zeventien jaar bij Stichting Stimular. Als duurzaamheidscoach loop ik veel op bedrijventerreinen rond, waar ik bedrijven en ondernemerscollectieven help met de energietransitie, duurzame mobiliteit, verminderen van afval en grondstoffen, versterken van biodiversiteit en klimaatadaptatie. Hierbij zet ik vooral in op samenwerking tussen bedrijven en met stakeholders.
